Tết cổ truyền của người Hà Nội mang vẻ đẹp thanh lịch, tinh tế và trầm lắng, thể hiện qua phong tục, ẩm thực, không gian sống và nếp sinh hoạt đậm chất Thăng Long xưa.
Tết cổ truyền của người Hà Nội không ồn ào, phô trương mà đến rất chậm, rất khẽ, len lỏi qua từng con phố, mái nhà, bếp lửa. Đó là cái Tết của sự chuẩn bị kỹ lưỡng, của những nếp sinh hoạt tinh tế và cảm xúc an nhiên. Giữa nhịp sống hiện đại, Tết Hà Nội vẫn giữ được dáng vẻ riêng – cổ kính, nền nã và sâu lắng.
Nhắc đến Tết cổ truyền của người Hà Nội, không thể không nhắc đến thú chơi hoa – một nghệ thuật thưởng thức cái đẹp đầy cầu kỳ. Với người Hà Nội, một cành đào Nhật Tân thắm sắc hay một cây quất cảnh trĩu quả là "linh hồn" không thể thiếu trong mỗi nếp nhà. Đào phải là đào bích với cánh dày, màu thắm nồng nàn, hoặc đào phai thanh tao như gò má thiếu nữ trong gió lạnh. Việc đi chọn đào tại vườn hay ghé thăm chợ hoa Hàng Lược – phiên chợ chỉ họp một lần duy nhất trong năm – từ lâu đã trở thành một nghi lễ tâm linh. Người ta đi chợ hoa không chỉ để mua bán, mà để "thưởng xuân", để hít hà cái không khí se lạnh quyện mùi nhựa cây và đất ẩm, để cảm nhận nhịp sống phố cổ đang dần thay áo mới.
Bên cạnh đào quất, người Hà Nội xưa còn có thú chơi hoa thủy tiên - loài hoa được mệnh danh là "chén bạc đĩa vàng". Việc gọt tỉa củ thủy tiên sao cho hoa nở đúng đêm Giao thừa là một kỳ công, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi bàn tay tài hoa của gia chủ. Những cánh hoa trắng muốt vươn lên từ làn nước trong vắt, tỏa hương thơm thanh khiết như mang đến vượng khí và sự may mắn cho cả năm. Chính sự tỉ mỉ, chăm chút cho từng cánh hoa đã phản ánh rõ nét cốt cách thanh lịch, trọng chiều sâu tâm hồn của con người vùng đất kinh kỳ.

Nếu không gian Tết được dệt bằng hoa thì "xương sống" của Tết cổ truyền của người Hà Nội chính là mâm cỗ Tất niên. Đây là bữa cơm quan trọng nhất trong năm, nơi con cháu dâng lên tổ tiên những sản vật tinh túy nhất để báo công và cầu phúc. Mâm cỗ truyền thống của người Hà Nội thường tuân thủ nguyên tắc "4 bát 6 đĩa" hoặc "6 bát 8 đĩa" tùy theo quy mô gia đình, tượng trưng cho sự phát lộc, phát tài và đủ đầy. Những đĩa xôi gấc đỏ tươi, thịt gà luộc vàng mọng, giò lụa hồng hào xen lẫn đĩa nộm su hào giòn sần sật tạo nên một bức tranh ẩm thực đa sắc, đa vị.
Sự tinh tế của người Hà Nội nằm ở các bát canh – thứ giữ lửa cho mâm cỗ giữa tiết trời đông giá. Đó là bát canh bóng thả đầy màu sắc với những miếng bóng bì mỏng như mây, bát canh măng lưỡi lợn ninh kỹ với móng giò béo ngậy, hay bát miến nấu lòng gà ngọt thanh. Đặc biệt, món bánh chưng của người Hà Nội thường được gói vuông vức, xanh mướt vị lá dong, khi bóc ra phải thấy được độ rền của gạo nếp cái hoa vàng, vị bùi của đậu xanh và vị ngậy của thịt mỡ. Mỗi món ăn không chỉ là sự hòa quyện của gia vị mà còn là tình cảm, là sự khéo léo của người phụ nữ Hà Nội đảm đang, luôn giữ cho căn bếp đỏ lửa và không khí gia đình ấm êm trong những ngày đầu năm mới.

Thời khắc Giao thừa trong Tết cổ truyền của người Hà Nội mang một vẻ thiêng liêng khó tả. Khi tiếng pháo hoa vang lên trên mặt nước Hồ Gươm, người dân Thủ đô thường thực hiện nghi thức cúng ngoài trời và trong nhà để tiễn đưa năm cũ, đón chào năm mới. Sau đó, một tục lệ đẹp vẫn được duy trì là đi lễ chùa cầu an tại Đền Ngọc Sơn, chùa Quán Sứ hay Phủ Tây Hồ. Người Hà Nội đi lễ không cầu xin những điều quá xa vời, họ tìm đến cửa Phật để cầu bình an, sức khỏe cho gia đình và để tâm hồn được thanh tịnh giữa phút giây chuyển giao của đất trời. Những nhành lộc biếc hay những bao lì xì đỏ may mắn được mang về nhà như một sự khẳng định cho một khởi đầu hanh thông.
Người Hà Nội rất coi trọng phong tục "xông đất" và chúc Tết. Vị khách đầu tiên bước chân vào nhà trong sáng mùng Một thường được lựa chọn kỹ lưỡng, phải là người có tính cách phóng khoáng, thành đạt hoặc hợp tuổi với gia chủ để mang lại vượng khí. Những ngày đầu năm, người Hà Nội diện những bộ trang phục chỉnh tề, đi chúc Tết họ hàng, thầy cô và bạn bè theo thứ tự "Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy". Cách chúc tụng cũng rất tế nhị, nhẹ nhàng, không phô trương nhưng đầy sự chân thành. Buổi sáng mùng Một, khi phố phường Hà Nội trở nên tĩnh lặng lạ thường, tiếng bước chân thong dong trên vỉa hè lát đá, mùi hương trầm phảng phất trong ngõ nhỏ tạo nên một không gian cổ kính, khiến người ta cảm thấy yêu thêm cái vẻ đẹp thâm trầm của Thủ đô.

Bên cạnh những lễ nghi, Tết cổ truyền của người Hà Nội còn là dịp để thực hiện những thú vui tao nhã như xin chữ ông Đồ hay thưởng trà xuân. Phố ông Đồ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám mỗi dịp Tết đến lại rực rỡ sắc giấy đỏ và mực tàu. Người Hà Nội đi xin chữ không chỉ để mong cầu tài lộc, mà còn là sự trân trọng đối với đạo học và cái chữ nghĩa của cha ông. Những chữ "Tâm", "Đức", "An", "Phúc" được viết theo lối thư pháp bay bổng như gói trọn tâm nguyện của người xin vào từng nét mực. Đây chính là sợi dây kết nối thế hệ, giúp những người trẻ hiểu và yêu hơn nét chữ, nết người của dân tộc.
Trong nhịp sống hiện đại, dù có nhiều sự đổi thay về cách tổ chức tiệc tùng hay du lịch, nhưng người Hà Nội vẫn giữ thói quen quây quần bên ấm trà mạn, nhâm nhi miếng mứt gừng cay nồng hay miếng mứt sen trần ngọt lịm để hàn huyên chuyện cũ. Tết Hà Nội ngày nay là sự giao thoa hài hòa giữa những giá trị truyền thống bền vững và sự phóng khoáng của thời đại mới. Người ta có thể thấy những quán cafe phố cổ được trang trí theo phong cách bao cấp, nơi những người trẻ mặc áo dài truyền thống chụp ảnh, hay những bữa tiệc Tất niên có sự góp mặt của những món ăn phương Tây, nhưng tinh thần "thanh lịch - hào hoa" của người Hà Nội thì vẫn mãi là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn mỗi người con Thủ đô khi xuân sang.

Tết cổ truyền của người Hà Nội mãi mãi là một phần linh hồn, là bản sắc không thể phai mờ của mảnh đất nghìn năm văn hiến. Giữa những đổi thay của thời đại, những phong vị thâm trầm ấy vẫn đứng đó như một lời nhắc nhở về nguồn cội, về cái đẹp thanh cao và lòng nhân hậu của con người Thủ đô. Chúc cho quý bạn sẽ tìm thấy cho mình một khoảng lặng dịu dàng giữa phố phường Hà Nội những ngày xuân, để cảm nhận trọn vẹn sức sống bền bỉ và vẻ đẹp vĩnh cửu của ngày Tết quê hương.